Tâm lý là gì? Tâm lý học là gì?

tam-ly-la-gi

Tâm lý là toàn bộ các tình trạng tinh thần xảy ra trong đầu óc con người, nó gắn liền và quản lý mọi hành động, hành vi của con người.

Tâm lý là gì?

Thực tiễn, tâm lý đâu chỉ là mong ước, yêu cầu, nhu cầu và cách hành xử của con người, mà nó còn chứa đựng rất nhiều các hiện tượng khác nữa.

Tâm lý con người luôn luôn gắn liền với hoạt động của họ. Bất kỳ một hoạt động nào của con người, từ đơn giản đến khó khăn nhất, cũng đều có tâm lý cả.

Tâm lý của con người rất phong phú, nó hiện hữu ở trong con người cả lúc thức lẫn lúc ngủ. Thí dụ: mơ, mộng du đồng thời là những hiện tượng tâm lý.

Hàng ngày, để sống và làm việc, để tồn tại và tiến triển, chúng ta phải nghe, phải nhìn, quan sát những sự vật và tình trạng xung quanh mình.

Khi bắt gặp hay nghe thấy một chuyện gì đó mọi người phải suy nghĩ, mổ xẻ, nhận xét xem điều này có ý nghĩa gì, vì sao lại diễn ra trình trạng đó, nó có ảnh hưởng liên quan gì đến ta… để nhận biết một cách toàn vẹn hơn về sự vật, trình trạng, để giải quyết tình huống trong hoàn cảnh thiếu tin tức, thỉnh thoảng chúng ta phải tưởng tượng thêm những việc mà chúng ta không trực tiếp nhìn thấy, nghe thấy hoặc chưa bao giờ đối đầu.

Nhận biết, tư duy, nhận xét về sự vật rồi, mọi người phải ghi nhớ những điều đã nắm được để mở mang kinh nghiệm, tích luỹ vốn hiểu biết.

Tất cả những việc nhìn, nghe, theo dõi, suy ngẫm, hình dung, thấm sâu vào tâm trí đều là những hiện tượng tâm lý. Chúng hợp thành lĩnh vực hoạt động nhận thức của con người.

Khi đã nhận biết được sự vật, tình trạng chung quanh mình, chúng ta thường tỏ thái độ với chúng. Hiện tượng này khiến ta đau buồn, sự việc kia làm ta thoải mái, có lúc lại làm chúng ta đau buồn, căm phẫn… đó thực sự là đời sống tình cảm của con người.

Trong quá trình hoạt động, mọi người thường đối mặt với những khó khăn chướng ngại làm hao tổn sức lực, kể cả nhiều khả năng bị tổn thương hoặc nguy hiểm đến tính mạng.

Tâm lý là gì? Tâm lý học là gì?
Tâm lý là gì? Tâm lý học là gì?

Những lúc đó một trình trạng tâm lý khác nảy sinh. Đó là hoạt động ý chí, nó giúp chúng ta vượt xa những khó khăn, trở ngại để đạt đến mục đích của hoạt động.

Có một loại tình trạng tâm lý cấp cao khác giúp con người không những phản ánh thế giới bên ngoài mà lại phản ánh được bản thân giúp cho mọi người nhận biết bản thân, nhận xét được hành động, thái độ, nhận định được tình cảm, đạo đức, thừa nhận tài năng cũng như chỗ đứng, chức năng , trách nhiệm của bản thân. Đó là ý thức và tự nhận thức.

Xem ngay: Top 22 cách giảm stress giúp bạn giải tỏa căng thẳng mệt mỏi

Như thế, thuật ngữ chuyên ngành tâm lý trong khoa học là rất rộng, đó là tất cả những hiện tượng tinh thần diễn ra trong đầu óc con người, gắn liền và quản lý mọi công tác, hành vi của con người.

Theo cách hiểu này thì tâm lý của con người là nhận thức, trí thức, xúc cảm, nỗi lòng, chí hướng đến tính khí , ý thức và tự ý thức, là đòi hỏi, khả năng làm việc của con người, đến các động cơ hành động, đến các hứng thú và khả năng sáng tạo, có khả năng lao động và sức làm việc đến các tâm thế cộng đồng và những phương châm giá trị của họ.

Đặc điểm chung của các hiện tượng tâm lý

Các hiện tượng tâm lý có một số đặc điểm cơ bản chung sau đây:

Các hiện tượng tâm lý vô cùng đa dạng, khó khăn và đầy bí ẩn. Phong phú và da dạng đến mức, đã có thời gian người ta nghĩ những hiện tượng tâm lý là tâm linh, không giải nghĩa nổi.

Chúng bí ẩn không phải vì chúng ta khó tìm hiểu nó, như tục ngữ đã nói : “Dò sông, dò bể dễ dò, lòng người trắc ẩn ai đo cho tường”

Mà sự bí ẩn của các tình trạng tâm lý còn thể hiện ở tính tiềm tàng của chúng. Càng ngày mọi người càng phát hiện ra càng nhiều những trình trạng tâm lý ngoại cảm nổi bật.

Các nhà tâm lý đã chỉ ra được sự hiện hữu của nhiều hiện tượng siêu nhiên ( như thần giao cách cảm, thấu thị … ) nhưng chưa thể lý giải được cơ chế của các trình trạng đó.

Các trình trạng tâm lý quan hệ cùng nhau rất chặt chẽ. Các trình trạng tâm lý tuy đa dạng, phong phú nhưng chúng không tách rời nhau, mà chúng ảnh hưởng, tác động gây ảnh hưởng đến lẫn nhau. Trình trạng này có thể làm biến đổi tình trạng kia, làm biến dạng hiện tượng kia.

Tâm lý là gì? Tâm lý học là gì?
Tâm lý là gì? Tâm lý học là gì?

Tâm lý là những hiện tượng tinh thần, nó tồn tại trong đầu óc chúng ta, tồn tại trong chủ quan mọi người. Mọi người không thể trông thấy nó, không thể sờ thấy, không thể cân, đo, đong, đếm một cách không qua khâu trung gian như những tình trạng vật chất khác.

Dẫu vậy tâm lý lại bày tỏ ra bên ngoài thông qua hoạt động, hành vi, hành động, động tác, diện mạo. Vì vậy mà chúng ta có khả năng tìm hiểu được các tình trạng tâm lý bằng phương pháp xem xét những biểu hiện ra ngoài của tâm lý phía trong, nghiên cứu tâm lý con người thông qua những sản phẩm hoạt động.

Tâm lý là những hiện tượng rất quen thuộc, thân thiện, gắn liền với con người. Trong trạng thái thức tỉnh, dường như ở bất cứ ai và ở bất kỳ thời điểm nào, đều xảy ra một hiện tượng tâm lý nào đó. Trong giấc ngủ, ở con người vẫn có thể xảy ra những trình trạng tâm lý, như trình trạng mơ, mộng du…

Tìm hiểu ngay: 7 chứng bệnh tâm lý phổ biến – 10 bệnh tâm lý chúng ta thường nhầm với tính cách

Các hiện tượng tâm lý có nguồn năng lượng dồi dào trong cuộc sống con người. Tâm lý có khả năng làm gia tăng hoặc giảm sức mạnh tinh thần và cả sức mạnh vật chất của con người.

Nó có khả năng giúp con người trở nên khoẻ mạnh, tỉnh thức, tươi sáng , đầy sức sống, cũng có khả năng khiến con người mất hết sức lực, trở nên yếu đuối, bạc nhược và con người cũng có khả năng chết vì ảnh hưởng tinh thần, ảnh hưởng tâm lý.

Phân loại các hiện tượng tâm lý

Thế giới nội tâm của con người rất đa dạng. Để dễ dàng cho việc tìm hiểu, các nhà tâm lý học thường chia các hiện tượng tâm lý ở con người ra làm ba loại, hay ba phạm trù chính. Đó là những quá trình tâm lý, các trại thái tâm lý và các thuộc tính tâm lý.

Quá trình tâm lý

Quá trình tâm lý là những hiện tượng tâm lý có khởi đầu, sự biến chuyển và kết thúc, nhằm biến những hình ảnh bên ngoài thành tâm lý.

Quá trình tâm lý là gốc tích của toàn thể đời sống tinh thần. Nó nảy sinh như là một điểm đặt điều kiện đầu tiên hành động của con người.

Có quá trình tâm lý mới có trạng thái và thuộc tính tâm lý. Các tiến trình tâm lý bao gồm: quá trình nhận thức, quá trình xúc cảm và quá trình ý chí.

Nhận thức, tình cảm, ý chỉ luôn luôn ảnh hưởng hai chiều lẫn nhau, có khi xung khắc nhau nhưng lại thống nhất với nhau, tạo ra cuộc sống tâm lý toàn vẹn của cá nhân.

Trạng thái cân bằng cả 3 mặt nhận thức , tình cảm, ý chí của con người là rất quan trọng. Quá nghiêng về lý trí thì sẽ cứng nhắc, thiếu sức mạnh thúc đẩy của tình cảm.

Thiên về tình cảm thì dễ mất sáng suốt, dễ hành động theo các cảm xúc chủ quan. Thiếu ý chí thì nhận thức và tình cảm không biến thành hành động được.

Tâm lý là gì? Tâm lý học là gì?
Tâm lý là gì? Tâm lý học là gì?

Trạng thái tâm lý

Tình trạng tâm lý là những hiện tượng tâm lý luôn luôn đi cùng theo các quá trình tâm lý và giữ chức năng như một cái phông, cái nền cho các tiến trình tâm lý đó.

Tình trạng tâm lý không phải là một hiện tượng tâm lý không phụ thuộc, nó xuất hiện và tồn tại theo các quá trình tâm lý.

Trạng thái tâm lý đi kèm theo tiến trình nhận thức ( như trạng thái chú ý ) , có trạng thái tâm lý đi kèm theo quá trình cảm xúc ( như những cảm xúc, tình trạng căng thẳng , stress … ) , có trạng thái đi cùng theo tiến trình ý chí ( như tình trạng do dự, quả quyết … ).

Trạng thái tâm lý có tác động đến các tiến trình tâm lý mà nó kèm theo, đồng thời là trạng thái tâm lý lại chịu ảnh hưởng của các hoạt động tâm lý khác. Trạng thái tâm lý luôn luôn được diễn lại thì lâu ngày sẽ là nét tâm lý tiêu biểu của cá nhân.

Thuộc tính tâm lý

Thuộc tính tâm lý là những hoạt động tâm lý được thường xuyên lặp đi lặp lại trong điều kiện sống và hoạt động nhất định của con người và tạo nên những đặc tính tâm lý vững bền, vững mạnh của nhân cách, cuối cùng tạo nên những thuộc tính phức hợp của nhân cách.

Thuộc tính tâm lý là những tình trạng tâm lý điển hình, an toàn, khiến cho cá nhân này không giống như cá nhân kia.

Các thuộc tính tâm lý kết hợp của đối tượng gồm có : xu hướng, tính cách, năng lực và khí chất; chúng làm thành hai mặt đức và tài của mỗi một con người rõ ràng.

Thuộc tính tâm lý không trực tiếp cho biết các tác động bên ngoài như các quá trình tâm lý, mà là kết quả của sự thống nhất và tổng quát các tiến trình và tình trạng tâm lý.

Nảy sinh trên căn cứ các quá trình và tình trạng tâm lý, các thuộc tính tâm lý lại có ảnh hưởng đối với các quá trình và tình trạng tâm lý.

Sự phân chia trên đây chỉ là tương đối nhằm mục tiêu khiến cho việc học tập và nghiên cứu được dễ dàng. Trong thực tiễn cuộc sống, các loại tình trạng tâm lý trên ( quá trình, trạng thái, thuộc tính ) luôn luôn quyện chặt vào nhau, chi phối lẫn nhau, thể hiện đời sống tâm lý toàn vẹn của một con người.

Mọi người cần để ý điều này, nếu không chúng ta sẽ không lý giải được đời sống tâm lý phức tạp của con người, hoặc giải nghĩa nó một cách phiến diện, máy móc.

Tâm lý học là gì?

Tâm lý học là ngành khoa học nghiên cứu hoạt động, tinh thần và tư tưởng của con người (cụ thể đó là những cảm xúc, ý chí và hành động).

Tâm lý học cũng chú tâm đến sự ảnh hưởng của hoạt động thể chất, trạng thái tâm lý và các yếu tố bên ngoài lên hành vi và tinh thần của con người.

Hiện nay, người ta định nghĩa Tâm lý học như một khoa học nhân văn có mục đích diễn giải các hành vi và ứng xử của con người trên cơ sở tâm trí bình thường hoặc bệnh lý.

Tâm lý là gì? Tâm lý học là gì?
Tâm lý là gì? Tâm lý học là gì?

Nói cách khác, mục tiêu nghiên cứu của Tâm lý học là sự phối hợp của tư tưởng, cảm xúc và hành động ở con người.

Tâm lý học vừa được nghiên cứu một cách khoa học lẫn phi khoa học. Tâm lý học chủ đạo ngày nay đa phần đặt nền tảng trên thuyết thực chứng, thông qua những phân tích định lượng và sử dụng những phương pháp khoa học để thử và bác bỏ những giả thuyết.

Tâm lý học có khuynh hướng chiết trung, sử dụng và tiếp thu kiến thức thu thập được từ nhiều ngành khoa học khác để hiểu và lý giải hành vi của con người. Nhiệm vụ nghiên cứu của Tâm lý học:

  • Nghiên cứu bản chất của các hiện tượng tâm lý.
  • Nghiên cứu mối quan hệ giữa các hiện tượng tâm lý đó.
  • Nghiên cứu vai trò, chức năng của tâm lý đối với hoạt động của con người

Theo Sổ tay Tâm lý học, các phân ngành chính của Tâm lý học bao gồm:

  • Biological Psychology (Tâm lý sinh học)
  • Experimental Psychology (Tâm lý học thử nghiệm)
  • Personality and Social Psychology (Tâm lý học nhân cách và Tâm lý học xã hội)
  • Developmental Psychology (Tâm lý học phát triển, còn được gọi là Tâm lý học con người – Human Psychology)
  • Educational Psychology (Tâm lý học giáo dục)
  • Clinical Psychology (Tâm lý học lâm sàng)
  • Health Psychology (Tâm lý học sức khoẻ)
  • Assessment Psychology (Tâm lý học đánh giá)
  • Forensic Psychology (Tâm lý học pháp lý)
  • Industrial and Organizational Psychology (Tâm lý học tổ chức và công nghiệp)

Tuy nhiên cần phải lưu ý: không có ranh giới rõ ràng giữa các phân ngành nhỏ. Một chủ đề có thể là đối tượng nghiên cứu của nhiều phân ngành, ví dụ chủ đề “Dự đoán mức độ thành công trong tương tai của trẻ em mồ côi” vừa có thể là đối tượng của cả TLH xã hội, TLH phát triển và TLH giáo dục

Tâm lý học tại Việt Nam chủ yếu tập trung về tâm lý học đường (educational psychology), tham vấn (clinical psychology), chữa bệnh tâm thần (abnormal psychology) và đi theo hướng áp dụng thực tiễn.

Những ai nên theo học ngành tâm lý học?

  • Người có tình yêu thương và quý trọng con người.
  • Người muốn đem lại hạnh phúc và giảm bớt đau khổ tinh thần cho người khác.
  • Người muốn giúp con người vượt qua những khó khăn về tâm lý.
  • Người muốn hiểu biết về tâm lý con người.
  • Người muốn vận dụng, phát huy có hiệu quả nhân tố con người trong công tác quản lý, trong lao động.
  • Người thích tìm hiểu, khám phá tâm lý bản thân và người khác.
  • Bạn là người muốn đối nhân xử thế cho tốt.

Source: https://tamlynqh.vn

Category: Tâm lý – Trầm cảm

Scroll to Top